ید
راه هاي فيزيولوژي و بيوشيميايي
يد كه يك ماده معدني كوچك است، قسمتي از هورمونهاي تيروئيد (T4, T3) را تشكيل ميدهد. هورمونهاي تيروئيد عمده تاثير خود را از راه تنظيم سنتز پروتئين اعمال ميكنند. هورمونهاي تيروئيدي بر ترشح تيروتروپين هيپوفيز اثرات انرژيزايي،قلبي عروقي، سوخت و ساز و مهاري دارند. در برخي از مناطق ايران و بويژه مناطق محروم نيز كمبود يُد به اثبات رسيده و لذا برنامه كشوري نمك يُددار، اجرا ميشود.
يد موجود در غذا به راحتي جذب ميشود و به شكل "يديد" در گردش خون وجود دارد: 95% يد معدني و 5% يديد. شكل معدني آن بيشتر در هورمون تيروئيد وجود دارد. قسمت اعظم T3 و T4 به وسيله پيوند شدن با پروتئين حامل, منتقل ميشوند.
فقط حدود 03/0 درصد از كل تيروكسين پلاسما به حالت آزاد است. گلوبولين متصل شونده به تيروكسين مهمترين حامل هورمونهاي تيروئيد است. قسمتي از آن نيز به تيروكسين اتصال دارد.
يد در غذه تيروئيد در چند مرحله شامل جذب يون يديد و ترشح T3 و T4 در خون, متابوليزه ميشود. T4 در بافتهاي محيطي به T3 تبديل ميشود. كبد مهمترين محل تجزيه هورمونهاي تيروئيد است. در انسان حدود 20% تا 40% در مدفوع دفع ميشود. تيروكسين به آرامي و با نيمه عمر 6 تا 7 روز از بدن دفع ميشود. دريافت و دفع يد در سطح تعادل حفظ ميشود.
RDA و تداخلات مواد مغذي
نياز يد روزانه براي بزرگسالان 1 تا 2 ميكروگرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن است. مواد گواترزاي طبيعي در بعضي از غذاها (مثل كلم, كاساوا و خردل) ممكن است در برخي مناطق موجب گواتر شود.
غذاها و جلبكهاي دريايي بهترين منابع يد هستند. ميزان يد محصولات گياهي پايين است. يد موجود در لبنيات و تخم مرغ بسته به نحوه تغذيه حيوانات متفاوت است. بسته به نحوه تهيه نان, اين محصول نيز ميتواند منبع يد باشد. استفاده از نمك يد دار در آمريكا مهمترين منابع تامين يد است. در هر گرم نمك يد دار 76 ميكروگرم يد وجود دارد.
متوسط دفع كليوي يد در انسان سالم حدود 150 ميكروگرم در روز است. يد متصل به پروتئين سرم (4 تا 8 ميكروگرم در دسي ليتر) است. آزمايش عملكرد تيروئيد, نشان دهنده اختلالات تيروئيدي است. سطح TSH سرم (تيروتروپين) بالاتر از 6 ميكرويونيت به ازاي ميلي ليتر نشان دهنده هيپوتيروئيدي است (در حالت طبيعي كمتر از 6 ميكرو واحد در ميلي ليتر).
علائم, نشانه ها و درمان كمبود يد
كمبود يد, علّت شايع گواتر آندميك و عامل كرتينيسم در كودكان است. به طور كلي در جهان 7/5 ميليون نفر به كرتينيسم مبتلا هستند. اين كودكان داراي قد كوتاه, عقب ماندگي ذهني با عدم فعاليت, صورت بي ريخت, دماغ پهن و زبان بزرگ هستند. موفقيت در درمان مستلزم تشخيص قبل از ظهور علائم است. در بزرگسالان كاهش دسترسي به يد جهت سنتز هورمون تيروئيد موجب بزرگ شدن غده تيروئيد به صورت جبراني ميشود. در آمريكا به خاطر مصرف نمكهاي يد دار, بزرگ شدن غده تيروئيد ناشي از كمبود يد شايع نيست. براي درمان هيپوتيروئيديسم و گواتر ساده, از فرآورده هاي هورمون تيروئيد استفاده ميشود. كمبود يد بايد قبل از بارداري اصلاح شود تا از ضايعات مغزي جنين جلوگيري شود.
استفاده از دوزهاي بالا و اثرات آن
دريافت بالاي يد ممكن است در اثر ممانعت از تبديل يد معدني به آلي, موجب گواتر شود و اين پديده هنگامي رخ ميدهد كه غلظت يد پلاسما به بيشتر از 15 تا 25 ميكروگرم در ميلي ليتر برسد. در ژاپن اين مشكل در كساني كه جلبكهاي دريايي مصرف ميكنند, ديده شده است. دريافت بين 1000-50 ميكروگرم در روز براي بزرگسالان, بي خطر است.
|
مطالب مرتبط و کل ریزمغزی ها: |
ارائه دقیق ترین و جالب ترین اطلاعات در مورد شما!!!
پاسخ تمام سوالات در مورد خصوصیات خودتان را در اینجا پیدا می کنید!!!