تحولات جمعیتی
تحولات جمعيتي:

بررسي هاي تاريخي نشان مي دهد كه جمعيت جهان در حدود 10هزار سال قبل(دوران نوسنگي) حدود 10 ميليون نفر بوده و در اوايل دوران مسيحيت به 250ميليون رسيده و تا اواسط قرن17(عصر جديد جمعيتي) به نيم ميليارد و تا اواسط قرن 19 به يك ميليارد و تا سال 1925 به 2ميليارد و بالاخره تا سال 1960 به 3ميليارد نفر رسيده است كه از سال مزبور تا امروز(سال 2000) به بيش از 6 ميليارد نفر بالغ شده است . به عبارت ديگر در گذشته اگر زماني حدود 17قرن طول مي كشيد كه جمعيت كره زمين دو برابر شود امروزه هر 40 سال يكبار اينكار انجام مي گيرد. بايد به اين مهم هم توجه داشت كه افزايش 3 ميلياردي 40سال اخير ،معادل تمامي افزايش جمعيت در طول بيش از يك ميليون سال تاريخ بشريت بوده است. عوامل اين افزايش چه بوده است؟
روند افزايش: ميزان رشد جمعيت جهان تا قرن 18حدود صفر بود تا قرن 19 به 5/0 درصد و تا 1950 به 7/0 درصد و يكباره تا سال 1975 به 2% رسيد كه با تلاشهاي تنظيم خانواده كاهش و امروزه به حدود 3/1 درصد رسيده است ولي آنچه مهم است اين است كه با وجود اين كاهش ، استمرار عدد 3/1 در 54 سال آينده جمعيت را به دوبرابر كنوني افزايش خواهد داد.مسئله ديگري كه حائز اهميت است 90درصد اين افزايش در كشورهاي در حال توسعه خواهد بود.همانطور كه در نمودار فوق ملاحظه مي فرماييد كاهش يك باره مرگ و مير در كشورهاي در حال توسعه به وقوع پيوسته ولي آثار زيادي از كاهش ميزان مواليد در آنها ديده نمي شود.ولي اين روند در كشورهاي توسعه يافته متناسب هم مي باشد.
انتقال جمعیتی:Demographic Transition
کشور فنلاند نمونه مناسبی جهت بررسی گذر(انتقال)جمعیتی میباشد که 4 مرحله را شامل میشود:
I.مرحله اول:موالید و مرگ زیاد بوده،(1790-1785 تولد 38 و مرگ 32 در هزار و رشد جمعیت 6/0 است)
II. مرحله 2: موالید زیاد، مرگ کاهش یافته(1830-1825 تولد 38 و مرگ 24 در هزار و رشد جمعیت4/1).
III. مرحله 3: موالید کاهش، مرگ کاهش(1915-1910 تولد 29 و مرگ 17در هزار و رشد جمعیت 2/1).
IV. مرحله4: موالید کاهش بیشتر،مرگ کاهش بیشتر(1996 تولد 12، مرگ 10 در هزار و رشد جمعیت 2/. )
همانطور که میبینید ابتدا در مرحله یک رشد جمعیت کم و با کاهش مرگ رشد افزایش و در مرحله 3 با کاهش تولد ، رشد کم شده و در مرحله 4 به کمترین مقدار و احتمالاً سالهای آتی به منفی برسد.
كشورهاي در حال توسعه: همواره بخش عظيمي از جمعيت جهان را در خود جاي مي داده اند . بعد از جنگ جهاني دوم در حوالي 1950 كاهش يكباره مرگ و مير را تجربه كردند. اين كاهش حدود يك قرن بعد از كشورهاي توسعه يافته انجام گرفت اگر چه اغلب از پشتوانه تعميم سواد و بهداشت و تغذيه مناسب كه لازمه توسعه است برخوردار نبوده اند، هر چند اين كاهش مرگ و مير نشانه توسعه پايدار نمي تواند باشد ولي تاثير خودش را در افزايش زياد جمعيت اين كشورها به جاي گذاشته است . و ساليانه حدود 90درصد از افزايش جمعيتي جهان حاصل مواليد اين كشورها مي باشد. ميزان رشد ساليانه كنوني اين قبيل كشورها حدود 20 تا 27 در هزار اعلام شده است كه هرگز با رشد ساليانه 4 در هزار كشورهاي توسعه يافته قابل قياس نمي باشد. در هر صورت تنها راه متعادل كردن جمعيت آن است كه هم چون كشورهاي توسعه يافته همپاي تقليل ميزان مرگ و مير ميزان مواليد نيز در حد منطقي كاهش داده شود.
تغييرات جمعيت در ايران و جهان:
جمعيت جهان در سال 1920 در حدود 2 ميليارد نفر، در سال 1960 در حدود 3 ميليارد، در سال 1975 در حدود 4 ميليارد، در سال 1987 در حدود 5 ميليارد و در سال 2000 بالغ بر 6 ميليارد نفر بوده است. و بر اساس پيش بيني ها در سال 2025 به 8 ميليارد و در سال 2050 به بيش از 9 ميليارد نفر افزايش خواهد يافت.
كشورهاي جهان را از نظر تغيييرات جمعيتي، مي توان به دو دسته عمده تقسيم كرد: كشورهاي توسعه يافته يا صنعتي كه عمدتاً شامل اروپا، آمريكاي شمالي، اقيانوسيه و ژاپن مي باشد و كشورهاي در حال توسعه كه شامل بقيه كشورهاي جهان است. كشورهاي توسعه يافته به علت كاهش زودتر مرگ و مير، رشد بالاي جمعيتي را زودتر تجربه كردند . همچنين به علت كاهش زودتر ميزان باروري كه در نتيجه توسعه اقتصادي و اجتماعي اتفاق افتاد،اين دسته از كشورها زودتر از مناطق ديگر با كاهش ميزان رشد جمعيت مواجه شدند. در حال حاضر ميزان رشد جمعيت در اين كشورها حتي پايين تر از دوره قبل از كاهش مرگ و مير است. ولي در كشورهاي در حال توسعه با وجود كاهش ميزان مرگ و مير هنوز ميزان رشد به مراتب بالاتر مي باشد.
تغييرات جمعيت در قاره ها :
اروپا : داراي كمترين ميزان رشد است(2/0-) در حال حاضر 5/11 درصد جمعيت جهان را دارد و در سال 2025 به 1/9 درصد و در سال 2050 به 2/7 درصد خواهد رسيد.
آفريقا : بالاترين ميزان رشد را دارد. به توجه به احتمال عدم كاهش آن در كوتاه مدت، انتظار مي رود كه سهم 14 درصدي كنوني آفريقا از جمعيت جهان در سال 2050 به 20درصد افزايش يابد.
آسيا : بيشترين در صد جمعيت جهان در آسيا ساكن است(در حدود 60 درصد) كه 34 درصد آن در چين و 28 درصد آن هم در هند ساكن هستند در سال 2050 سهم آسيا از جمعيت جهان به 58 درصد كاهش مييابد و جايگاه هند با چين عوض خواهد شد . چين 26 درصد(39/1 ميليارد) و هند 30 درصد(69/1ميليارد) جمعيت آسيا را خواهند داشت.
آمريكا و اقيانوسيه : جمعيت زياد اين دو قاره در نتيجه مهاجر پذيري آنها و مهاجرت اروپاييان به آنها مي باشد و در حال حاضر بعد از اروپا كمترين رشد جمعيت در اثر باروري را دارند.
جمعيت ايران:
ايران يكي از كشورهاي پر جمعيت دنيا ست.بر اساس برآورد سازمان ملل ايران هم اكنون هجدهمين كشور پر جمعيت جهان مي باشد. اولين سر شماري عمومي كشور رسماً در سال 1335 شمسي انجام گرفت و پس از آن به طور مرتب هر 10سال يكبار تكرار مي شود.
بر اساس برآوردهاي موجود جمعيت ايران در سال 1280 در حدود 9 ميليون نفر بوده است . اين جمعيت در طي 50 سال به 16 ميليون نفر در سال 1330 افزايش يافت . سرشماري سال 1335 جمعيت را در حدود 19 ميليون نشان داد و با افزايش جمعيت در سالهاي بعد در سال 1375 به بيش از 60 ميليون نفر رسيد و در حال حاظر هم حدوداً 67 ميليون مي باشد. و با رشد متوسط 8/0 درصد در سال 2050 به 96 ميليون خواهد رسيد. ؟(رشد امروزه رقمي حدود 2/1 درصد مي باشد)
جدول جمعيتي ايران بر اساس اعلام مركز آمار ايران(به ميليون نفر)
|
سال |
1260 |
1270 |
1280 |
1290 |
1300 |
1310 |
1315 |
1320 |
|
جمعيت |
6/7 |
1/8 |
6/8 |
1/9 |
7/9 |
1/11 |
9/11 |
8/12 |
|
سال |
1325 |
1330 |
1335 |
1345 |
1355 |
1365 |
1370 |
1375 |
|
جمعیت |
1/14 |
2/16 |
9/18 |
7/25 |
7/33 |
4/49 |
8/55 |
60 |
ساختار جمعيتي ايران:
به علت تنوع شرايط آب و هوايي و تقسيمات كشوري ، توزيع جمعيت در كشور نامتعادل مي باشد. بر اساس سرشماري سال 1375 بيش از يك ششم جمعيت كشور در استان تهران سكونت داشتند در حالي كه اين استان فقط 2 درصد مساحت كشور را به خود اختصاص مي دهد.
جدول جمعيتي تهران
|
سال |
1302 |
1319 |
1321 |
1325 |
1329 |
|
جمعيت |
000/210 |
000/540 |
000/700 |
000/880 |
000/985 |
|
سال |
1335 |
1338 |
1342 |
1345 |
1375 |
|
جمعيت |
000/512/1 |
000/706/1 |
000/317/2 |
000/700/2 |
000/759/6 |
از طرفي استان سيستان و بلوچستان كه 11 درصد مساحت كشور را داراست فقط 3/0 درصد جمعيت را در خود جاي داده است.مهاجرت به شهرها موجب شد كه نسبت شهرنشيني به تدريج افزايش يابد به طوري كه از حدود 31 درصد در سال 1335 به بيش از 61 درصد در سال 1375 بالغ گرديد.
جدول درصد شهر نشيني در ايران
|
سال |
1300 |
1305 |
1315 |
1325 |
|
درصد شهرنشيني |
8/17 |
1/19 |
9/20 |
7/24 |
|
سال |
1345 |
1355 |
1365 |
1375 |
|
درصد شهرنشيني |
1/39 |
9/46 |
3/54 |
3/61 |
ضمناً در در سال 1335 ايران داراي 199 شهر بود كه اين رقم در سال 1375 به 612 شهر افزايش يافت. ساختار سني جمعيت ايران در سال 1365 منعكس كننده هرم سني يك جمعيت جوان است كه درصد افراد كمتر از 14 سال 40 درصد كل جمعيت ميباشد . با كاهش ميزان باروري در سالهاي 65 تا 75 از نسبت افراد خردسال كاسته شد به طوري كه درصد افراد 0-4 ساله در سال 1375 در مقايسه با سال 1365 كاهشي حدود 40 درصد را نشان میدهد
حركات جمعيت ايران:
در دهه هاي گذشته تغيير در فرايندهاي مرتبط با حركات جمعيت موجب افزايش جمعيت ايران شده است . از اين فرايند ها ، مرگ و مير و باروري از اهميت بيشتري نسبت به مهاجرت برخوردار بوده اند.
همانند ساير كشورهاي در حال توسعه ، ميزان مرگ و مير در ايران در گذشته در سطح بالايي قرار داشته است گسترش بهداشت و امكانات بهداشتي به موازات توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور ، كاهش شديد مرگ و مير را در پي داشته است . اميد به زندگي در سال 1335 حدوداً 39 سال بوده كه در سال 1382 به 70 سال افزايش يافته است.به همين صورت احتمال مرگ نوزادان از 179 درهزار در سال 1335 به 21 در هزار در سال 82 رسيد.
سياست هاي جمعيتي:
راهكارهاي برنامه ريزي شده در سطح ملي، محلي و بين المللي در جهت تأثيرگذاري بر عوامل مرتبط به جمعيت مثل اندازه ، رشد، توزيع و تركيب آنرا تحت عنوان سياست هاي جمعيتي مي نامند.
اين سياستها براي هماهنگ كردن تعادل بين تغييرات عوامل جمعيتي و ساير عوامل طراحي مي شوند. سياستهاي جمعيتي زماني طراحي مي شوند كه يك مشكل و يا مسأله جمعيتي وجود داشته باشد. عوامل جمعيتي به خودي خود مشكل ساز نيستند مگر اينكه در ارتباط با عوامل ديگر در نظر گرفته شوند. مثلاً اگر رشد جمعيت متناسب با رشد اقتصادي نباشد، رشد جمعيت به يك مشكل جمعتي مبدل مي شود.
سياست هاي جمعيتي در ايران:
كشور ايران نيز مثل ساير كشورهاي در حال توسعه با افزايش جمعيت و افزايش شهر نشيني مواجه بوده است. در مقابله با افزايش جمعيت و توزيع نامتناسب آن راهكارهايي تدوين شده است. كاهش رشد جمعيت كشور در سالهاي اخير، تا حدودي موفقيت سياست هاي مرتبط با باروري را منعكس مي كند. اما كوشش ها در جهت كنترل رشد شهري و بازتوزيع جمعيت تأثير چندان مثبتي از خود نشان نداده است. هنوز چالش هايي در زمينه بهداشت باروري، حفظ محيط زيست، موقعيت زنان، شهر نشيني، توزيع نابرابر جمعيت و امكانات و بهداشت و آموزش همگاني وجود دارد.
هر چند استفاده از وسايل پيشگيري از بارداري در سطح كشور به 70 درصد رسيده ولي در بعضي از استانها مثل سيستان و بلوچستان اين ميزان 41درصد گزارش شده است. و ميزان باروري كل در اين استان هم بيش از دو برابر كشور مي باشد. 20 درصد كل زايمان ها در سالهاي اخير ناخواسته بوده اند. و از اين ميزان 50 درصد جزو حاملگي هاي پر خطر بوده اند(زير 19 و بالاي 34 سال). در استفاده از وسايل پيشگيري از بارداري مشاركت مردان بسيار ضعيف گزارش مي شود.
توزيع جمعيت در كشور بسيار نامتعادل است. 22 درصد از جمعيت كشور در 5 شهر بزرگ تهران،اصفهان، شيراز، مشهد و تبريز متمركز شده اند. جمعيت نزديك به 40درصد از روستاهاي كشور كمتر از 100نفر مي باشد. مناطق پيرامون شهرهاي بزرگ خصوصاً تهران به حاشيه هاي نابسامان تبديل شده است. استفاده بيش از حد از منابع طبيعي، كاهش اين منابع و سرانه فضاي سبز را به همراه داشته است. آلودگي هوا در شهرها، دفع غير صحيح زباله همچنان به عنوان مشكل باقي مانده است. ميانگين سطح سواد در كشور علي رغم افزايش پوشش تحصيلي ، پنجم ابتدايي ميباشد.
ارائه دقیق ترین و جالب ترین اطلاعات در مورد شما!!!
پاسخ تمام سوالات در مورد خصوصیات خودتان را در اینجا پیدا می کنید!!!
