ويتامين A
ويتامين A
مسيرهاي فيزيولوژي و بيوشيميايي
كمبود ويتامين A كه عموماً به عنوان شبكوري و كراتومالاسي (نرمي قرنيه) بيان ميشود, مشكل عمده برخي مناطق جهان, است. احتمال ابتلا به كمبود در كودكان خردسال بيشتر است. در افرادي كه عمدتاً غذاهاي گياهي مصرف ميكنند, بتاكاروتن و ساير پيشسازهاي ويتامين A منابع اصلي ويتامين A در رژيم هستند. ويتامين A در بينايي به شكل رتينول عمل ميكند. اين ويتامين علاوه بر بينايي, براي رشد و تمايز بافت اپيتليال, توليد مثل, تكامل جنيني و رشد استخواني مورد نياز است.
بيشتر بتاكاروتن و ساير پيشسازهاي ويتامين A موجود در غذاها, به طور طبيعي در سلولهاي مخاطي روده تجزیه شده و سپس توسط لنف به كبد انتقال مييابد. رتينول يا در كبد ذخيره ميشود و يا به بافتهاي فعال انتقال مييابد. سوء تغذيه انرژي ـ پروتئين و كمبود روي, ممكن است در جذب, انتقال و متابوليسم ويتامين A اختلال ايجاد كنند. جذب رتينول و بتاكاروتن در بيماريهايي كه باعث سوء جذب چربي ميشوند, مثل بیماری سلياك(آسیب منتشر در مخاط روده کوچک که به سوءجذب اکثر مواد غذایی منجر می شود), كاهش مييابد. ذخيره و انتقال رتينول در بيماريهاي كبدي هم مختل ميشود.
ذخیره و دفع
قسمت اعظم ويتامين A در كبد ذخيره ميشود. ويتامين A به ميزان نسبتاً ثابتي در بدن تخريب و متابوليتهاي آن در ادرار دفع ميشوند. محصولات اكسيد شده آن در صفرا دفع ميشوند.
ويتامين A در جگر, كره, پنير, زرده تخم مرغ, مارگارين, شيرخشك, خامه, قلوه و شير غني شده و به مقدار كمتري در ماهي و غذاهاي دريايي وجود دارد. هويج, اسفناج و ساير سبزيجات برگ سبز, انبه, زردآلو, هلو, شليل, سيب زميني شيرين, گوجه فرنگي, كدو تنبل, كدو مسمايي, كاهو و ساير سبزيها و ميوه ها منابع بتا كاروتن و ساير كاروتنوئيدهاي پيشساز ويتامين A هستند.
متداولترين روند ارزيابي وضعيت ويتامين A, اندازه گيري سطح رتينول پلاسما يا سرم است. محدوده طبيعي ويتامين A سرم در كودكان g/dl 90-20 و در بزرگسالان g/dl 90-30 است. مقادير كمتر از اين ميزان, شاخص كمبود يا تخليه ذخيره بدن است و مقدار بالاتر از g/dl 100 نشان دهنده مسموميت با آن است. با دريافت مقادير سمي, استرهاي رتينول ممكن است در خون ناشتا مشاهده شوند. آزمون تطابق تاريكي و اندازه گيري الكترورتينوگرام نيز مفيد هستند, اما انجام آن براي كودكان زير 6 سال مشكل است. به ذكر است كه در ايران نيز كمبود ويتامين A به اثبات رسيده است.
یک راه ساده تشخیص کمبود این ویتامین ایجاد علائم عدم تطابق چشم در تاریک می باشد که بچه هایی که قبلاَ هنگام شب می توانستند در نور کم بعضی کارها را انجام دهند حالا یا چراغ را روشن می کنند و یا اینکه با اشیا برخورد می کنند.
علائم و نشانه هاي بيماري و درمان وضعيت كمبود
عوارض پوستي از قبيل هيپركراتوز فوليكولار و شبكوري از اوّلين علائم كمبود ويتامين A هستند. تخليه شديد ممكن است منجر به خشك شدن بافت ملتحمه و پيشرفت آن به زخم قرنيه, پارگي و در نهايت از بين رفتن چشم شود. اين تغييرات معمولاً در كودكان ديده ميشود.
بافتهايي كه به سرعت تكثير ميشوند, به كمبود ويتامين A حساس هستند و ممكن است به يك وضيت غيرقابل تمايز برگردند. دستگاه تنفس, پوست, سيستم ادراري ـ تناسلي, دستگاه گوارش و غدد عرقي به شدت تحت تاثير قرار ميگيرند.
استفاده از دوزهاي بالا و اثرات آن
دريافت بيش از حد رتينوئيدها منجر به مسموميت ميشود كه به عنوان هيپرويتامينوز A شناخته شده است. اين وضعيت ممكن است در اثر خوددرماني درازمدت, مصرف بي رويه ويتامين به خيال پيشگيري از كمبود, عادات غذايي يا استفاده از دوزهاي درماني براي آكنه يا ساير عوارض پوستي اتفاق افتد. دريافت روزانه بيشتر از mg 5/7 (تقريباً IU37000) رتينول توصيه نميشود و استفاده مزمن از مقادير بالاي mg 20 (IU 100000) ميتواند به چنين عوارضي منجر شود: خشكي و خارش و پوسته پوسته شدن پوست, درماتيت اريتماتوس, ريزش مو, درد مفاصل, شكاف لبها, هيپراستوز (رسوبهاي استخوان), سردرد, بياشتهايي, ادم و خستگي.
مشتقات ويتامين A در درمان برخي از بيماريهاي پوستي مفيد تشخيص داده شده اند. براي مثال, رتينوئيدهايي از قبيل ترتينوئين (براي درمان آكنه) و ايزوتروتينوئين، مفيد هستند و در سطح وسيعي جايگزين رتينول شده اند.
|
مطالب مرتبط: |
ارائه دقیق ترین و جالب ترین اطلاعات در مورد شما!!!
پاسخ تمام سوالات در مورد خصوصیات خودتان را در اینجا پیدا می کنید!!!
